[Ana sayfaya dön](https://endo-guide.app/tr) Klinik Tanı Referansı # Tanı ve Pulpa Sınıflandırması Endodontik pulpa ve periapikal tanı için kapsamlı referans. AAE tanı sınıflandırması, pulpa test yöntemleri ve tedavi planlaması için klinik karar alma süreçlerini kapsar. Bu içerik eğitsel rehber niteliğinde olup klinik yargı ve bireysel hasta değerlendirmesi her zaman ön planda tutulmalıdır. 7 pulpa kategorisi 6 periapikal kategori 6 test yöntemi 13 altın kural Son güncelleme: 26 Nis 2026 İçerik kontrolü[Uzm. Dt. Levent Yüksel](https://endo-guide.app/tr/hakkimizda)DDS · Endodonti Uzmanı Klinik Karar Desteği ## Altın Kurallar Semptom, test ve görüntüleme net örtüşmediğinde hızlı karar vermek için kısa klinik kurallar. Ana kural Ağrıyı klinik bulgularla doğrulayamıyorsan, işleme başlama. Klinik durum Hasta ağrı tarif ediyor ve bir dişi işaret ediyor Tedavi kararını ancak anamnez, testler, radyografi ve hastanın şikayeti aynı dişi destekliyorsa ver. - Ön pulpa tanısı ve ön apikal tanı ile başla. - Tüm testlerde kontrol diş kullan. - Bulgular çelişiyorsa testi tekrarla. - Sadece radyografiye bakarak kanal tedavisine başlama. - Tek bir soğuk testine güvenme. - Şikayet ve bulgular hala uyuşmuyorsa dur. - Kaynak diş net değilse işleme başlama. Klinik durum Hasta şikayetini kendi kelimeleriyle anlatıyor Testlere başlamadan şikayeti yaz; en belirgin diş her zaman ağrının kaynağı olmayabilir. - Ağrının ilk başladığı yeri ve şu anki yerini kaydet. - Ağrının yer değiştirip değiştirmediğini sor. - Hangi testin daha değerli olduğunu anamneze göre belirle. - Çürük, restorasyon veya radyolüsensi tanıyı erken kilitlemesin. - Hikaye sinüs, kas, nevraljik veya medikal ağrıyı düşündürüyorsa dur. Klinik durum Ağrı anamnezi alıyorsun Testten önce beş şeyi netleştir: yer, başlangıç, şiddet, tetikleyen/rahatlatan faktör ve süre. - Nerede başladığını ve şimdi nerede olduğunu sor. - Neyin başlattığını ve neyin azalttığını sor. - Saniyeler içinde mi geçiyor, dakikalarca mı sürüyor kaydet. - Sadece 'soğukla ağrıyor mu?' gibi yönlendirici sorularla yetinme. - Anamnez belirsizse ve dental testlerle ağrı oluşturulamıyorsa dur. Klinik durum Hasta randevu öncesi ilaç almış Hangi analjezik veya antienflamatuvarı aldığını sor; ağrı hikayesini ve test yanıtını değiştirebilir. Yakın dönem antibiyotiği ayrıca kaydet; enfeksiyon hikayesini değiştirebilir. - Son 4-6 saatte alınan analjezik veya antienflamatuvarı kaydet. - Yakın dönem antibiyotik kullanımını ayrıca kaydet. - Yoğun analjezik kullanımını şiddet ipucu olarak değerlendir. - Acil değilse ve sonuç net değilse daha sonra tekrar test et. - İlaç etkisiyle zayıflayan yanıtı normal pulpa diye yorumlama. - Sistemik bulgu veya medikal risk tedavinin güvenliğini değiştiriyorsa dur. Klinik durum Anamnez pulpitis düşündürüyor Soğuk test, şüpheli pulpitis için birincil duyarlılık seçeneği olarak düşünülebilir; yanıtı ve süresini kontrol dişlerle karşılaştır. - Önce komşu ve kontralateral kontrol dişleri test et. - Soğuk testinin hastanın şikayetini oluşturup oluşturmadığını kaydet. - Sadece yanıt var/yok değil, yanıt süresini de yaz. - Pulpa taramasında ısı testini varsayılan test gibi kullanma. - Kontrol diş karşılaştırmasını atlama. - Ana şikayet oluşturulamıyor veya doğrulanamıyorsa dur. Klinik durum Soğuk testi ağrı oluşturuyor Hızla geçen soğuk ağrısı reversibl tarafa; uzun süren veya spontan ağrı semptomatik irreversibl pulpitis tarafına gider. - Kontrol dişlerle karşılaştır. - Saniye veya dakika olarak süreyi kaydet. - Nedeni ara: çürük, sızdıran restorasyon, yakın dönem işlem, çatlak veya ekspoz. - Hafif soğuk ağrısından tek başına irreversibl pulpitis tanısı koyma. - Semptomlar ağır ama kaynak diş belirlenemiyorsa dur. Klinik durum Soğuk, sıcak veya EPT sonucunu yorumluyorsun Soğuk, sıcak ve EPT duyarlılık testidir; sinir yanıtını gösterir, pulpanın kan akışını göstermez. - Yanıt var veya yanıt yok şeklinde kaydet. - Yanıtın niteliğini ve süresini radyografiyle birlikte yorumla. - AAE tanı kategorilerini kullan. - Pulpa durumunu sadece EPT ile belirleme. - Test sonucu anamnez, radyografi veya muayene ile çelişiyorsa dur. Klinik durum Diş soğuk veya EPT'ye yanıt vermiyor Yanıt olmaması nekrozu düşündürür, fakat kalsifikasyon, önceki endodontik tedavi, travma, kuron ve anatomi yanıltabilir. - Önce periapikal radyografiyi kontrol et. - Kalsifikasyon, kanal dolgusu, pulpotomi öyküsü, travma veya immatür apeks ara. - Beklenmeyen bulguda farklı yöntemle tekrar test et. - Kalsifiye dişi sadece yanıt vermediği için tedavi etme. - Kalsifiye dişte semptom ve apikal değişiklik yoksa dur. Klinik durum Hasta ısırma ağrısı veya perküsyon hassasiyeti bildiriyor Perküsyon ve palpasyon PDL veya periradiküler enflamasyonu lokalize eder; pulpa durumunu göstermez. - Perküsyona kontrol dişlerle başla. - Normal, hassas, çok hassas veya farklı hissediyor diye kaydet. - Şişlik, ekspansiyon ve sağ-sol farkı için palpasyon yap. - Perküsyonu pulpa canlılık testi gibi kullanma. - Hassasiyet var ama pulpa ve radyografi bulguları endodontik kaynağı desteklemiyorsa dur. Klinik durum Sinüs yolu görüyorsun Kaynak dişi seçmeden sinüs yolunu izle; ağızlaşma yeri kaynaktan uzakta olabilir. - Guta-perka kon ve periapikal radyografi kullan. - Dar, izole periodontal defektte vertikal kök kırığı veya gelişimsel oluk düşün. - Kronik apikal apsede az ağrı ve aralıklı drenaj beklenebilir. - En yakın dişi otomatik kaynak kabul etme. - Trakt dental kaynağa gitmiyorsa veya tedavi sonrası iyileşmiyorsa dur. Klinik durum Radyografi şüpheli veya semptomlar karışık Periapikal radyografi şarttır, fakat tanıyı klinik korelasyon belirler. - Varsa eski radyografilerle karşılaştır. - Anatomi belirsizse farklı açılı görüntüler al. - Bitewing veya panoramiği yalnızca yardımcı görüntü olarak kullan. - Endodontik hastalığı yalnızca 2 boyutlu görüntüden tanıma. - Görüntüleme ve pulpa testi birbiriyle çelişiyorsa dur. Klinik durum Radyolüsensi veya şişlik rutin pulpal kaynağa uymuyor Multiloküler, multifokal, hızlı büyüyen, moth-eaten, perforasyon yapan veya kök rezorpsiyonlu lezyon rutin endodontik lezyon kabul edilmez. - İlgili dişlerin normal yanıt verip vermediğini kontrol et. - Ekspansiyon, perforasyon, mobilite, düzensiz rezorpsiyon veya miks opasite ara. - Biyopsi, radyoloji, oral medisin, cerrahi veya medikal konsültasyon planla. - Kanal tedavisini tanısal biyopsi yerine kullanma. - Lezyon paterni destrüktifse veya pulpa nekrozu ile uyumsuzsa dur. Klinik durum Diş ağrısına benziyor ama dental bulgular açıklamıyor Dental testler ağrıyı oluşturamıyor veya açıklayamıyorsa, diş kaynaklı olmayan ağrıyı düşün. - Kas, sinüs, nevraljik, baş ağrısı tipi ve medikal paternleri tara. - Anestezi yanıtını dikkatli yorumla. - Kaynak dental değilse ilgili uzmana yönlendir. - Lokalize edemediğin ağrı için geri dönüşsüz dental işlem yapma. - Anesteziye rağmen ağrı sürüyorsa veya kas/sinüs/nevraljik özellikler baskınsa dur. ## 1\. Pulpa Tanı Kategorileri ### Güncel Standart — AAE 2009 Sınıflandırması | Kategori | Temel Özellikler | Tedavi Yönü | | --- | --- | --- | | Normal Pulpa | Asemptomatik; duyarlılık testlerine normal yanıt; radyografik değişiklik yok | Endodontik tedavi endikasyonu yok | | Reversibl Pulpitis | Termal uyaranlara keskin, geçici ağrı; uyaran kalkınca ağrı hızla geçer | Neden giderilir (çürük, restorasyon); pulpa iyileşebilir | | Semptomatik İrreversibl Pulpitis | Spontan, uzun süren ağrı (termal uyarı sonrası genellikle >30 s); pozisyona bağlı olabilir; uykuyu bozabilir | RCT veya vital pulpa tedavisi düşünülebilir | | Asemptomatik İrreversibl Pulpitis | Semptom yok; çürük/travmaya bağlı pulpa açılımı; pulpanın iyileşmesi olası değil | RCT veya vital pulpa tedavisi düşünülebilir | | Pulpa Nekrozu | Duyarlılık testlerine yanıt yok; renk değişikliği olabilir | Klinik ve radyografik bulgularla RCT değerlendirilir | | Daha Önce Tedavi Edilmiş | Endodontik olarak tedavi edilmiş diş | Periapikal patoloji varsa yeniden tedavi değerlendirilebilir | | Daha Önce Tedaviye Başlanmış | Tedaviye başlanmış ancak tamamlanmamış | Klinik değerlendirmeye göre tedavi tamamlanabilir | Yeni Gelişme: AAE + ESE 2025 Taslak Revizyonu Ortak bir AAE ve ESE komitesi, reversibl/irreversibl ikili sınıflandırmasının yerine bir şiddet gradyanı önermiştir: **Hafif Pulpitis** ve **Ağır Pulpitis**. Bu çerçeve, vital pulpa tedavisi kararlarını daha iyi destekleyebilir. Önerilen ek kategoriler arasında _Hipersensitif Pulpa_ ve _Belirsiz Pulpa Durumu_ yer almaktadır. Taslak ayrıca nekroz ve önceki tedavi terminolojisini de güncellemektedir. Bu belge paydaş istişaresi aşamasındadır ve henüz resmi olarak kabul edilmemiştir. ## 2\. Periapikal Tanı Kategorileri ### AAE 2009 Sınıflandırması | Kategori | Temel Özellikler | Klinik Önemi | | --- | --- | --- | | Normal Apikal Dokular | Perküsyon/palpasyonda semptom yok; lamina dura sağlam; homojen PDL aralığı | Periapikal patoloji yok | | Semptomatik Apikal Periodontitis | Isırma/perküsyonda ağrı; lokalize şişlik olabilir; radyolüsensi bulunabilir ya da bulunmayabilir | Periapekse uzanan pulpal patoloji düşündürür | | Asemptomatik Apikal Periodontitis | Semptom yok; apekste radyolüsensi mevcut | Kronik pulpal patoloji düşündürür | | Akut Apikal Apse | Hızlı başlangıç; ağrı, şişlik, pürülan akıntı; sistemik bulgular olabilir (ateş, lenfadenopati) | Acil bakım: drenaj ve endodontik kaynak kontrolü; sistemik bulgu varsa antibiyotik düşünülebilir | | Kronik Apikal Apse | Sinüs yolu aracılığıyla aralıklı drenaj; minimal rahatsızlık; radyolüsensi mevcut | Endodontik tedavi endikedir; sinüs yolu GP kon ile izlenebilir | | Kondensing Osteitis | Apekste difüz radyopak alan; vital veya nekrotik pulpa ile ilişkili olabilir | İlgili dişin tedavisinin ardından gerileme görülebilir | ## 3\. Pulpa Test Yöntemleri ### Duyarlılık testleri Ölçtüğü Sinirsel yanıt Ölçmediği Kan akışı Birincil duyarlılık seçeneği ### Soğuk Testi 01 Dişe CO₂ kar, Endo-Ice veya soğutucu sprey uygulanır. Yanıtı yorumlamadan önce komşu ve kontralateral dişlerle kıyaslama yapılır. Yanıt paterni Normal Kısa, keskin yanıt; hızla geçer Uzayan Uzun süren veya yayılan ağrı irreversibl pulpitis düşündürebilir Yanıt yok Nekroz düşündürebilir; restorasyon, kalsifikasyon, travma ve kuronlar yanıltabilir Önce kıyasla Tek diş yanıtı zayıf kanıttır. Tanıya gitmeden önce komşu ve kontralateral dişlerle patern oluştur. Tamamlayıcı testler 02 ### Elektrikli Pulpa Testi (EPT) Soğuk test belirsiz kaldığında eşik bilgisi verir. Ne zaman Soğuk testten sonra tamamlayıcı olarak kullanılabilir; özellikle yanıt net değilse değerlidir. Nasıl okunur Sinirsel yanıt eşiğini gösterir, patolojinin derecesini göstermez. Çok köklü dişlerde parsiyel nekroz yanlış pozitif sonuç verebilir. 03 ### Isı Testi Hasta ısı ile tetiklenen semptom tarif ediyorsa anlamlıdır. Ne zaman Şikayet ısıyla ortaya çıkıyorsa ısıtılmış guta-perka veya ılık su ile semptom yeniden oluşturulabilir. Nasıl okunur Isı sonrası uzayan ağrı, diğer bulgular da uyumluysa irreversibl pulpitis lehine değerlendirilebilir. 04 ### Perküsyon ve Palpasyon Periapikal ligament ve apikal dokuları okur. Ne zaman Pulpa testleriyle birlikte kullanılarak pulpal durum ile periapikal tutulum ayrıştırılır. Nasıl okunur Perküsyon hassasiyeti apikal periodontitis düşündürebilir; apeks üzerindeki palpasyon hassasiyeti periapikal enflamasyona işaret edebilir. 05 ### Selektif Anestezi Yansıyan veya kötü lokalize ağrıda kaynak bölgeyi daraltır. Ne zaman Ağrı hikayesi bir bölgeyi işaret ediyor ama kaynak diş netleşmiyorsa kullanılabilir. Nasıl okunur Hedeflenen anestezi sonrası semptomun kaybolması, anestezi edilen diş veya bölgeyi kaynak olarak destekler. 06 ### Isırma Testi / Tooth Slooth Şüpheli çatlaklarda tüberkül bazlı yükleme sağlar. Ne zaman Isırma veya bırakma ağrısı varsa, özellikle çatlak diş şüphesinde kullanılabilir. Nasıl okunur Tek tüberkül yüklemesi semptomu yeniden oluşturuyorsa tamamlanmamış kırığın lokalizasyonuna yardımcı olabilir. Duyarlılık, canlılık değildir Duyarlılık Soğuk ve EPT sinir yanıtını değerlendirir. Chairside pulpa testlerinin büyük kısmı bu gruptadır. Canlılık LDF ve pulse oksimetri kan akışını doğrudan değerlendirir; çoğu rutin endodontik tanıda standart test olarak kullanılmaz. ## 4\. Klinik Karar Ağacı ### Semptomlar + Test Sonuçları → Tanı → Tedavi Yönü | Klinik Tablo | Soğuk Testi | EPT | Perküsyon | Olası Tanı | Tedavi Yönü | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | Semptom yok; rutin bulgu | Normal | Normal | Normal | Normal Pulpa | Tedavi gerekmez | | Soğuğa/tatlıya kısa hassasiyet | Normal/abartılı | Normal | Normal | Reversibl Pulpitis | Etiyoloji giderilir; takip | | Spontan/uzayan ağrı | Abartılı/uzayan | Değişken | Hassas olabilir | İrreversibl Pulpitis | RCT veya VPT düşünülebilir | | Semptom yok; derin çürük/açılım | Yanıt verebilir | Yanıt verebilir | Normal | Asemptomatik İrreversibl Pulpitis | RCT veya VPT düşünülebilir | | Yanıt yok; renk değişikliği | Yanıt yok | Yanıt yok | Hassas olabilir | Pulpa Nekrozu | Klinik/radyografik bulgularla RCT değerlendirilir | | Isırmada ağrı; periapikal radyolüsensi | Değişken | Değişken | Hassas/ağrılı | Apikal Periodontitis | Endodontik kaynak doğrulanırsa RCT değerlendirilir | | Şişlik, ateş, pürülan akıntı | Yanıt yok | Yanıt yok | Hassas/ağrılı | Akut Apikal Apse | Acil: drenaj ve endodontik tedavi; sistemik bulguda antibiyotik | | Sinüs yolu mevcut | Yanıt yok | Yanıt yok | Hafif/yok | Kronik Apikal Apse | Endodontik tedavi endikedir | Bu tablo genel rehberlik amacıyla sunulmaktadır. Bireysel vakalar atipik bir seyir izleyebilir. Birden fazla test sonucunun klinik ve radyografik bulgularla birleştirilmesi genellikle daha güvenilir tanılara yol açar. ### İlgili Sayfalar [Vital Pulpa Tedavisi](https://endo-guide.app/tr/vital-pulpa-tedavisi)[Kanal Tedavisi Adımları](https://endo-guide.app/tr/kanal-tedavisi-adimlari)[Vaka Zorluk Değerlendirmesi](https://endo-guide.app/tr/vaka-zorluk-degerlendirmesi)[Komplikasyonlar](https://endo-guide.app/tr/komplikasyonlar) ## Kavram Açıklamaları [Reversibl ve İrreversibl Pulpitis](https://endo-guide.app/tr/kavramlar/reversibl-vs-irreversibl-pulpitis)[Pulpal ve Periapikal Ağrı](https://endo-guide.app/tr/kavramlar/pulpal-vs-periapikal-agri)[Akut ve Kronik Apikal Periodontitis](https://endo-guide.app/tr/kavramlar/akut-vs-kronik-apikal-periodontitis)[Pulpitis ve Periodontitis](https://endo-guide.app/tr/kavramlar/pulpitis-vs-periodontitis)[Pulpotomi ve Pulpektomi](https://endo-guide.app/tr/kavramlar/pulpotomi-vs-pulpektomi)[Soğuk Test ve Elektrikli Pulpa Testi](https://endo-guide.app/tr/kavramlar/soguk-test-vs-elektrikli-pulpa-testi) ## 5\. Sık Sorulan Sorular 01 Duyarlılık testi ile canlılık testi arasındaki fark nedir? Kısa cevap Duyarlılık testleri (soğuk, EPT) sinirsel yanıtı değerlendirir. - 01 Canlılık testleri (LDF, pulse oksimetri) kan akışını değerlendirir. - 02 Klinik testlerin büyük çoğunluğu duyarlılık temelli olup bozulmuş kan akışına rağmen sinirleri sağlam bir diş duyarlılık testine yanıt verebilir ya da tam tersi söz konusu olabilir. - 03 LDF ve pulse oksimetri klinikte rutin kullanılan tanı testleri değildir. 02 İrreversibl pulpitis tanısı konulan dişe vital pulpa tedavisi uygulanabilir mi? Kısa cevap AAE 2021 pozisyon bildirgesine göre, tedavi öncesi konulan irreversibl pulpitis tanısı her zaman pulpektomi endikasyonu oluşturmayabilir. - 01 ESE S3 KUK (2023), spontan ağrılı pulpitisli dişlerde hem kanal tedavisinin hem de tam pulpotominin etkili olabileceğini öne sürmektedir. - 02 Prosedür sırasında hemostazın sağlanması genellikle kritik intraoperatif karar noktası olarak değerlendirilir. 03 Endodontik tanıda CBCT ne zaman düşünülebilir? Kısa cevap CBCT rutin tarama aracı değildir. - 01 Klinik muayene ve konvansiyonel radyografi tanısal ihtiyacı karşılamadığında, sınırlı FOV CBCT düşünülebilir: çelişkili veya belirsiz bulgular, kalsifiye kanal lokalizasyonu, rezorpsiyon, vertikal kök kırığı şüphesi, cerrahi planlama veya lokalize dentoalveoler travma gibi. - 02 AAE ve AAOMR 2025 güncellemesi Ocak 2026'da yayımlanmıştır. ## Kaynaklar 1. [Levin LG, Law AS, Holland GR, Abbott PV, Roda RS. "Identify and define all diagnostic terms for pulpal health and disease states." — J Endod (2009);35(12):1645-1657. PMID 19932339](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19932339/) 2. [Duncan HF, El-Karim I. "Endodontic S3-level clinical practice guidelines: the European Society of Endodontology process and recommendations." — Br Dent J (2025);238(7):580-586. PMID 40217051; PMC11991915](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11991915/) 3. [Duncan HF et al. Treatment of pulpal and apical disease: The European Society of Endodontology (ESE) S3-level clinical practice guideline — Int Endod J (2023);56 Suppl 3:238-295. DOI 10.1111/iej.13974](https://doi.org/10.1111/iej.13974) 4. [American Association of Endodontists. Updating Diagnostic Terminology in Endodontics — living web resource published July 2025, last updated March 2026](https://www.aae.org/specialty/diagnostic-terminology-stakeholder-input/) 5. [Glickman GN. "AAE Consensus Conference on Diagnostic Terminology: background and perspectives." — J Endod (2009);35(12):1619-1620. PMID 19932336](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19932336/) 6. [Jafarzadeh H, Abbott PV. "Review of pulp sensibility tests. Part I: general information and thermal tests" — Int Endod J (2010);43:738-762. PMID 20609022](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20609022/) 7. [Jafarzadeh H, Abbott PV. "Review of pulp sensibility tests. Part II: electric pulp tests and test cavities" — Int Endod J (2010);43:945-958. PMID 20726917](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20726917/) 8. [AAE and AAOMR Joint Position Statement: Use of Cone-Beam Computed Tomography in Endodontics 2025 Update — Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol (2026);141(1):126-135. PMID 41407481](https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41407481/) 9. [Mainkar A, Kim SG. "Diagnostic Accuracy of 5 Dental Pulp Tests: A Systematic Review and Meta-analysis" — J Endod (2018);44:694-702. DOI 10.1016/j.joen.2018.01.021](https://doi.org/10.1016/j.joen.2018.01.021) 10. [International Classification of Orofacial Pain, 1st edition (ICOP) — Cephalalgia (2020);40:129-221. DOI 10.1177/0333102419893823](https://doi.org/10.1177/0333102419893823) ## Yasal Uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Klinik tanı; kapsamlı hasta anamnezi, muayene ve uygun testleri içeren bütünleşik bir değerlendirmeye dayandırılmalıdır. Tek başına klinik karar vermek için kullanılmamalıdır. ![Uzm. Dt. Levent Yüksel](https://endo-guide.app/images/levent-yuksel.jpg) İçerik kontrolü Uzm. Dt. Levent Yüksel DDS · Endodonti Uzmanı Endodonti Uzmanı — Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimi: Ankara Üniversitesi Endodonti Ana Bilim Dalı. 10 yılı aşkın klinik deneyim. Bağımsız olarak hazırlanmış ve klinik açıdan gözden geçirilmiştir. [Yazar hakkında](https://endo-guide.app/tr/hakkimizda)[Editoryal politika](https://endo-guide.app/tr/editoryal-politika)[Klinik profil](https://drleventyuksel.com/) --- Canonical HTML: https://endo-guide.app/tr/tani-ve-pulpa-siniflandirmasi · Agent guide: https://endo-guide.app/llms.txt