Sözlük
Endodontik terminoloji ve tanımlar — alaşımlar, hareket türleri, klinik kavramlar, eğe özellikleri ve enstrümantasyon teknikleri.
Alaşımlar
NiTi (Nikel-Titanyum)
AlaşımModern döner eğelerin büyük çoğunluğunda kullanılan süper-elastik bir alaşım (~%56 nikel, ~%44 titanyum). Şekil hafızası ve esnekliği sayesinde kurvatürlü kanallarda transportasyon riskini azaltır.
M-Wire
AlaşımTermomekanik işlemle üretilen, konvansiyonel NiTi alaşımına kıyasla döngüsel yorgunluk direncini artıran tescilli bir NiTi alaşımıdır.
Gold Isıl İşlem
AlaşımÜretim sonrası uygulanan ve eğeye karakteristik altın rengini veren termal süreç. Martensitik faz dönüşümünü optimize ederek esnekliği ve döngüsel yorgunluk direncini önemli ölçüde artırır.
Blue Isıl İşlem
AlaşımEğe yüzeyinde mavi titanyum-oksit tabakası oluşturan tescilli termomekanik işlem. Blue işlemli eğeler kontrollü bellek etkisi ve üstün döngüsel yorgunluk direnci gösterir.
CM-Wire (Kontrollü Bellek)
AlaşımKonvansiyonel şekil hafızasından yoksun, ısıl işlem görmüş NiTi alaşımı. Kullanım öncesi eğenin bükülmesine olanak tanır ve kanal anatomisine adaptasyonu ile döngüsel yorgunluk ömrünü artırır.
R-Faz
AlaşımNiTi alaşımlarında östenit ile martensit arasında yer alan ara kristalografik faz. R-faz alaşımıyla üretilen eğeler olağanüstü esneklik ve döngüsel yorgunluk direnci gösterir.
C.Wire
AlaşımColtene tarafından HyFlex serisi için geliştirilen kontrollü bellek NiTi alaşımı. Martensitik mikroyapısı sayesinde ön büküm yapılabilir ve yüksek döngüsel yorgunluk direnci sunar.
Fire-Wire
AlaşımTruNatomy enstrümanlarında kullanılan ısıl işlem görmüş NiTi alaşımı. İnce eğe tasarımı ve artırılmış esneklik sağlayarak şekillendirme sırasında dentin korunmasına olanak tanır.
EDM (Elektriksel Erozyon ile İşleme)
AlaşımNiTi eğeleri taşlama yerine elektrik kıvılcımı erozyonu ile şekillendiren üretim yöntemi. Kesme performansını ve yorgunluk direncini artıran mikro kraterli sert bir yüzey oluşturur.
MaxWire
AlaşımXP-endo Shaper'da kullanılan şekil hafızalı NiTi alaşımı. Vücut ısısında düz martensitik formdan genişlemiş östenit forma dönüşerek adaptif kanal temasını sağlar.
Hareket Türleri
Sürekli Rotasyon
HareketEğenin tek yönde 360 derece döndüğü tahrik modu. Çoğu çoklu eğe NiTi sistemi, üreticiye bağlı olarak 250-500 rpm arasında sürekli rotasyon kullanır.
Resiprokal Hareket
HareketDaha büyük bir saat yönü tersine kesim açısı ile daha küçük bir saat yönünde serbest bırakma açısı arasında gidip gelen tahrik modu. Torsiyonel kırılma riskini azaltır ve tek eğe sistemlerinde kullanılır.
Adaptif Hareket
HareketEğe üzerindeki kanal içi yüke göre sürekli rotasyon ile resiprokal hareket arasında otomatik geçiş yapan tescilli tahrik modu (Kerr/SybronEndo).
Hibrit Hareket
HareketSürekli rotasyon ve resiprokal hareket öğelerini tek bir devir döngüsü içinde veya enstrümantasyon sırasında adaptif mod değişimiyle birleştiren tahrik programlarının genel adı.
Kavramlar
Taper (Koniklik)
KavramEğe çapının uçtan şafta doğru milimetre başına artış oranı. 0,06 taper, çapın her milimetrede 0,06 mm arttığı anlamına gelir.
Uç Boyutu (Tip Size)
KavramEğenin ucundaki (D0) çap, milimetrenin yüzde birinde ifade edilir. 25 numara eğenin uç çapı 0,25 mm'dir. Uç boyutu minimum apikal preparasyon çapını belirler.
Döngüsel Yorgunluk
KavramDönen eğenin kanal kurvatürü etrafında bükülmesi sırasında tekrarlayan gerilme-sıkıştırma döngülerinin yol açtığı metal yorulması. Kurvatürlü kanallarda beklenmedik eğe kırılmasının başlıca nedenidir.
Torsiyonel Direnç
KavramEğenin ucu kanalda kilitlenirken gövdesinin dönmeye devam etmesi durumunda kırılmaya karşı gösterdiği direnç. Yüksek torsiyonel direnç, uç kaynaklı kırılma riskini azaltır.
Glide Path (Kayma Yolu)
KavramDöner şekillendirme öncesi kanal girişinden apikal foramene kadar oluşturulan düz, tekrarlanabilir yol. Genellikle el K-eğeleri (#10-#15) veya özel mekanik yol eğeleriyle hazırlanır.
Çalışma Uzunluğu
KavramKoronal referans noktasından apikal konstriksiyona kadar olan mesafe; her enstrümanın ulaşması gereken derinliği belirler. Doğru çalışma uzunluğu eksik veya aşırı enstrümantasyonu önler.
Apex Bulucu
KavramApikal foramen konumunu belirlemek için empedans değişikliklerini ölçen elektronik cihaz. Modern çok frekanslı apex bulucular çoğu klinik koşulda 0,5 mm hassasiyete sahiptir.
Crown-Down Tekniği
KavramKanalın önce koronal kısmının enstrümante edilip ardından kademeli olarak apikale doğru ilerlenen şekillendirme stratejisi. Koronal girişimi azaltır ve irrigasyon solüsyonunun penetrasyonunu artırır.
Kanal Transportasyonu
KavramPrepare edilen kanalın orijinal ekseninden istenmeyen sapması; genellikle kurvatürün dış duvarında oluşur. Esnek NiTi eğeler, paslanmaz çeliğe kıyasla transportasyonu önemli ölçüde azaltır.
Debris Ekstrüzyonu
KavramEnstrümantasyon sırasında dentin artıkları, pulpa dokusu veya irrigasyon solüsyonunun apikal foramenden ötesine istem dışı itilmesi. Resiprokal hareket ve crown-down yaklaşımları ekstrüzyonu azaltmaya yardımcı olabilir.
Eğe Özellikleri
Kesit (Cross-Section)
Eğe ÖzelliğiEğenin enine kesitteki geometrik profili. Yaygın tasarımlar arasında üçgen, S-şekilli, dikdörtgen ve paralelkenar yer alır; her biri kesme verimliliğini, esnekliği ve debris uzaklaştırmayı etkiler.
Isıl İşlem
Eğe ÖzelliğiNiTi alaşımlarına faz dönüşüm davranışlarını değiştirmek amacıyla uygulanan üretim sonrası termal işlem. Isıl işlem görmüş eğeler genellikle daha iyi esneklik ve döngüsel yorgunluk direnci gösterir.
Kontrollü Bellek
Eğe ÖzelliğiBazı ısıl işlem görmüş NiTi alaşımlarının, konvansiyonel NiTi'nin süper-elastik geri dönüşünden yoksun olma özelliği. Kontrollü bellekli eğeler yerleştirme öncesi kanal anatomisine göre bükülebilir.
Şekil Hafızası
Eğe ÖzelliğiNiTi alaşımının deformasyon sonrası dönüşüm sıcaklığının üzerine ısıtıldığında orijinal şekline dönebilme yeteneği. Konvansiyonel NiTi eğeler kanal içinde büküldükten sonra düzelmek için bu özelliği kullanır.
Tek Kullanımlık
Eğe ÖzelliğiEğenin yalnızca tek bir hastada kullanılmak üzere tasarlandığını gösteren üretici tanımı. Çapraz kontaminasyon riskini ortadan kaldırır ve tekrarlanan sterilizasyon döngülerinin kümülatif yorulmasını önler.
Tekrar Kullanılabilir
Eğe ÖzelliğiUygun temizleme, muayene ve sterilizasyon sonrası birden fazla kullanım için tasarlanmış eğe. Üreticiler genellikle maksimum kullanım sayısı belirtir; bükülme, korozyon veya deformasyon tespit edildiğinde eğe atılmalıdır.
Teknikler
Pecking Hareketi
TeknikEnstrümantasyon sırasında kullanılan hafif, kısa ileri-geri apikal ilerleme (1-3 mm). Her hareket küçük miktarda dentin keser, ardından eğe temizlik ve irrigasyon için geri çekilir.
Brushing Hareketi
TeknikAğırlıklı olarak koronal ve orta üçlüde kanal dış duvarından seçici dentin kaldırmak için kullanılan lateral süpürme hareketi. Özellikle geniş veya oval kanallarda faydalıdır.
Watch-Winding (Saat Kurma)
TeknikEl eğesinin apikal ilerlerken saat yönünde 60-90 derece, ardından saat yönünün tersine döndürüldüğü manuel osilasyon tekniği. İlk glide path oluşturmada yaygın olarak kullanılır.
Rekapitülasyon
TeknikŞekillendirme eğeleri arasında küçük bir el eğesinin (genellikle #10) tam çalışma uzunluğuna yeniden yerleştirilmesi. Patentliği doğrular, debris tıkaçlarını parçalar ve glide path'i korur.