Kanal tedavisinin endikasyonları ve kontrendikasyonları

Vaka seçimi ve tedavi planlaması, endodontik tanı konduktan sonra başlar. Sorulacak soru "kanal tedavisi yapılabilir mi" değil, "bu hastanın ağız sağlığı bu dişin korunmasıyla mı yoksa çekimle mi daha iyi karşılanır" sorusudur. Aynı radyografiye bakan iki hekimin farklı plan yapabilmesinin nedeni budur.

1. 01Dişe bağlı etkenlerKoronal madde kaybı ve dişin restore edilebilirliği, kök bütünlüğü, periodontal destek, kök gelişiminin tamamlanıp tamamlanmadığı.
2. 02Kanal sistemine bağlı etkenlerKanalların ulaşılabilirliği, kalsifikasyon, ek kök ve kanallar, dilaserasyon, rezorpsiyon defekti, önceki tedavinin durumu.
3. 03Hastaya bağlı etkenlerGenel sağlık durumu ve kullandığı ilaçlar, ağız açıklığı, anksiyete, tedaviye uyum ve hastanın kendi tercihi.

Travma sonrası pulpa nekrozu gelişen dişler ve seçilmiş rezorpsiyon olguları da bu listeye eklenir. Buna karşılık her pulpa sorunu doğrudan kanal tedavisine gitmez: seçilmiş olgularda pulpanın bir bölümünün korunduğu vital pulpa tedavileri ayrı bir seçenektir.

Endikasyonu koyarken prognoz da aynı anda tahmin edilir. Prognoz çalışmalarında şu preoperatif etkenlerin sonucu anlamlı biçimde etkilediği bildirilmiştir:

• Periapikal radyolüsensinin yokluğu sonucu anlamlı ölçüde iyileştirir; lezyonun büyüklüğü de sonucu etkileyebilir.
• Periapeks sağlıklı olduğu sürece dişin canlı ya da nekrotik olması prognozu değiştirmemektedir — sınavda sık şaşırtan bulgu budur.
• Sinüs ağzı varlığı, dar ama derin periodontal sondalama, ağrı ve akıntılı sinüs ağzı cerrahi olmayan tedavinin sonucunu anlamlı biçimde etkiler.
• Preoperatif ağrı postoperatif ağrının en güçlü belirleyicilerinden biridir ve periapikal iyileşme olasılığını azalttığı bildirilmiştir.
• Koronal restorasyonun niteliğinin, kanal tedavisinin niteliği kadar önemli olabileceği öne sürülmüştür.

Tıbbi durumların çoğu kanal tedavisini kontrendike etmez; tedavinin seyrini değiştirir ve uyarlama gerektirir. Bu yüzden endodontide kontrendikasyonların çoğu göreceli kabul edilir: koşul yönetilebildiğinde tedavi yeniden değerlendirilir. Mikroskop ve ultrasonik uçlar gibi olanaklar ile görüntülemedeki ilerlemeler, geçmişte çekilen birçok dişin bugün korunabilmesini sağlamıştır. Bu yüzden bir başlığı topluca dışlamak yerine, hangi koşulun prognozu ne kadar düşürdüğünü söylemek beklenir.

• Vital pulpa tedavileri — pulpanın bir bölümünün korunabildiği seçilmiş olgularda.
• Yenilenen tedavi veya endodontik cerrahi — önceki tedavinin yetersiz kaldığı dişlerde.
• Bilinçli replantasyon — seçilmiş olgularda tanımlanmış, başarısız olsa bile implant seçeneğini ortadan kaldırmayan bir yaklaşım.
• Çekim ve implant — dişin restoratif ya da periodontal prognozunun sınırlı olduğu olgularda.
• İzlem — prognozu belirsiz olgularda kontrollü takip.

Uzun dönem verilerde hem ilk kanal tedavisi hem de tek diş implantı, uygun planlandığında yüksek oranda öngörülebilir bulunmuştur; büyük hasta serilerinde kanal tedavisi görmüş dişlerin sekiz yıl sonunda %97'den fazlasının ağızda kaldığı bildirilmiştir. İki seçenek arasındaki karar bu yüzden sağkalım oranından çok dişin kendi prognozuna dayanır: iyi prognozlu bir diş çekilmez, prognozu ileri derecede şüpheli bir dişe de post ve kron yatırımı yapılmaz.

• Klasik endikasyonlar nelerdir? → Geri dönüşümsüz pulpa hastalıkları, pulpa nekrozu ve apikal periodontitis.
• Asemptomatik irreversibl pulpitiste beklenir mi? → Beklendiğinde semptomatik tabloya ya da nekroza ilerleyebilir.
• Canlılık prognozu etkiler mi? → Periapeks sağlıklıysa etkilememektedir.
• Mutlak kontrendikasyon var mı? → Çoğu durum göreceli sayılır; koşul yönetilebildiğinde tedavi yeniden değerlendirilir.
• Dikey kök kırığında yaklaşım? → Prognoz olumsuz değerlendirilir, alternatif planlar öne çıkar.
• Koronal restorasyonun ağırlığı? → Kanal tedavisinin niteliği kadar önemli olabileceği öne sürülmüştür.