Skip to content

Klinik Karar Desteği

Altın Kurallar

Semptom, test ve görüntüleme net örtüşmediğinde hızlı karar vermek için kısa klinik kurallar.

Ana kural

Ağrıyı klinik bulgularla doğrulayamıyorsan, işleme başlama.

Klinik durum

Hasta ağrı tarif ediyor ve bir dişi işaret ediyor

Tedavi kararını ancak anamnez, testler, radyografi ve hastanın şikayeti aynı dişi destekliyorsa ver.

  • Ön pulpa tanısı ve ön apikal tanı ile başla.
  • Tüm testlerde kontrol diş kullan.
  • Bulgular çelişiyorsa testi tekrarla.
  • Sadece radyografiye bakarak kanal tedavisine başlama.
  • Tek bir soğuk testine güvenme.
  • Şikayet ve bulgular hala uyuşmuyorsa dur.
  • Kaynak diş net değilse işleme başlama.

Klinik durum

Hasta şikayetini kendi kelimeleriyle anlatıyor

Testlere başlamadan şikayeti yaz; en belirgin diş her zaman ağrının kaynağı olmayabilir.

  • Ağrının ilk başladığı yeri ve şu anki yerini kaydet.
  • Ağrının yer değiştirip değiştirmediğini sor.
  • Hangi testin daha değerli olduğunu anamneze göre belirle.
  • Çürük, restorasyon veya radyolüsensi tanıyı erken kilitlemesin.
  • Hikaye sinüs, kas, nevraljik veya medikal ağrıyı düşündürüyorsa dur.

Klinik durum

Ağrı anamnezi alıyorsun

Testten önce beş şeyi netleştir: yer, başlangıç, şiddet, tetikleyen/rahatlatan faktör ve süre.

  • Nerede başladığını ve şimdi nerede olduğunu sor.
  • Neyin başlattığını ve neyin azalttığını sor.
  • Saniyeler içinde mi geçiyor, dakikalarca mı sürüyor kaydet.
  • Sadece 'soğukla ağrıyor mu?' gibi yönlendirici sorularla yetinme.
  • Anamnez belirsizse ve dental testlerle ağrı oluşturulamıyorsa dur.

Klinik durum

Hasta randevu öncesi ilaç almış

Hangi analjezik veya antienflamatuvarı aldığını sor; ağrı hikayesini ve test yanıtını değiştirebilir. Yakın dönem antibiyotiği ayrıca kaydet; enfeksiyon hikayesini değiştirebilir.

  • Son 4-6 saatte alınan analjezik veya antienflamatuvarı kaydet.
  • Yakın dönem antibiyotik kullanımını ayrıca kaydet.
  • Yoğun analjezik kullanımını şiddet ipucu olarak değerlendir.
  • Acil değilse ve sonuç net değilse daha sonra tekrar test et.
  • İlaç etkisiyle zayıflayan yanıtı normal pulpa diye yorumlama.
  • Sistemik bulgu veya medikal risk tedavinin güvenliğini değiştiriyorsa dur.

Klinik durum

Anamnez pulpitis düşündürüyor

Soğuk test, şüpheli pulpitis için birincil duyarlılık seçeneği olarak düşünülebilir; yanıtı ve süresini kontrol dişlerle karşılaştır.

  • Önce komşu ve kontralateral kontrol dişleri test et.
  • Soğuk testinin hastanın şikayetini oluşturup oluşturmadığını kaydet.
  • Sadece yanıt var/yok değil, yanıt süresini de yaz.
  • Pulpa taramasında ısı testini varsayılan test gibi kullanma.
  • Kontrol diş karşılaştırmasını atlama.
  • Ana şikayet oluşturulamıyor veya doğrulanamıyorsa dur.

Klinik durum

Soğuk testi ağrı oluşturuyor

Hızla geçen soğuk ağrısı reversibl tarafa; uzun süren veya spontan ağrı semptomatik irreversibl pulpitis tarafına gider.

  • Kontrol dişlerle karşılaştır.
  • Saniye veya dakika olarak süreyi kaydet.
  • Nedeni ara: çürük, sızdıran restorasyon, yakın dönem işlem, çatlak veya ekspoz.
  • Hafif soğuk ağrısından tek başına irreversibl pulpitis tanısı koyma.
  • Semptomlar ağır ama kaynak diş belirlenemiyorsa dur.

Klinik durum

Soğuk, sıcak veya EPT sonucunu yorumluyorsun

Soğuk, sıcak ve EPT duyarlılık testidir; sinir yanıtını gösterir, pulpanın kan akışını göstermez.

  • Yanıt var veya yanıt yok şeklinde kaydet.
  • Yanıtın niteliğini ve süresini radyografiyle birlikte yorumla.
  • AAE tanı kategorilerini kullan.
  • Pulpa durumunu sadece EPT ile belirleme.
  • Test sonucu anamnez, radyografi veya muayene ile çelişiyorsa dur.

Klinik durum

Diş soğuk veya EPT'ye yanıt vermiyor

Yanıt olmaması nekrozu düşündürür, fakat kalsifikasyon, önceki endodontik tedavi, travma, kuron ve anatomi yanıltabilir.

  • Önce periapikal radyografiyi kontrol et.
  • Kalsifikasyon, kanal dolgusu, pulpotomi öyküsü, travma veya immatür apeks ara.
  • Beklenmeyen bulguda farklı yöntemle tekrar test et.
  • Kalsifiye dişi sadece yanıt vermediği için tedavi etme.
  • Kalsifiye dişte semptom ve apikal değişiklik yoksa dur.

Klinik durum

Hasta ısırma ağrısı veya perküsyon hassasiyeti bildiriyor

Perküsyon ve palpasyon PDL veya periradiküler enflamasyonu lokalize eder; pulpa durumunu göstermez.

  • Perküsyona kontrol dişlerle başla.
  • Normal, hassas, çok hassas veya farklı hissediyor diye kaydet.
  • Şişlik, ekspansiyon ve sağ-sol farkı için palpasyon yap.
  • Perküsyonu pulpa canlılık testi gibi kullanma.
  • Hassasiyet var ama pulpa ve radyografi bulguları endodontik kaynağı desteklemiyorsa dur.

Klinik durum

Sinüs yolu görüyorsun

Kaynak dişi seçmeden sinüs yolunu izle; ağızlaşma yeri kaynaktan uzakta olabilir.

  • Guta-perka kon ve periapikal radyografi kullan.
  • Dar, izole periodontal defektte vertikal kök kırığı veya gelişimsel oluk düşün.
  • Kronik apikal apsede az ağrı ve aralıklı drenaj beklenebilir.
  • En yakın dişi otomatik kaynak kabul etme.
  • Trakt dental kaynağa gitmiyorsa veya tedavi sonrası iyileşmiyorsa dur.

Klinik durum

Radyografi şüpheli veya semptomlar karışık

Periapikal radyografi şarttır, fakat tanıyı klinik korelasyon belirler.

  • Varsa eski radyografilerle karşılaştır.
  • Anatomi belirsizse farklı açılı görüntüler al.
  • Bitewing veya panoramiği yalnızca yardımcı görüntü olarak kullan.
  • Endodontik hastalığı yalnızca 2 boyutlu görüntüden tanıma.
  • Görüntüleme ve pulpa testi birbiriyle çelişiyorsa dur.

Klinik durum

Radyolüsensi veya şişlik rutin pulpal kaynağa uymuyor

Multiloküler, multifokal, hızlı büyüyen, moth-eaten, perforasyon yapan veya kök rezorpsiyonlu lezyon rutin endodontik lezyon kabul edilmez.

  • İlgili dişlerin normal yanıt verip vermediğini kontrol et.
  • Ekspansiyon, perforasyon, mobilite, düzensiz rezorpsiyon veya miks opasite ara.
  • Biyopsi, radyoloji, oral medisin, cerrahi veya medikal konsültasyon planla.
  • Kanal tedavisini tanısal biyopsi yerine kullanma.
  • Lezyon paterni destrüktifse veya pulpa nekrozu ile uyumsuzsa dur.

Klinik durum

Diş ağrısına benziyor ama dental bulgular açıklamıyor

Dental testler ağrıyı oluşturamıyor veya açıklayamıyorsa, diş kaynaklı olmayan ağrıyı düşün.

  • Kas, sinüs, nevraljik, baş ağrısı tipi ve medikal paternleri tara.
  • Anestezi yanıtını dikkatli yorumla.
  • Kaynak dental değilse ilgili uzmana yönlendir.
  • Lokalize edemediğin ağrı için geri dönüşsüz dental işlem yapma.
  • Anesteziye rağmen ağrı sürüyorsa veya kas/sinüs/nevraljik özellikler baskınsa dur.

1. Pulpa Tanı Kategorileri

Güncel Standart — AAE 2009 Sınıflandırması

01Normal PulpaAsemptomatik; duyarlılık testlerine normal yanıt; radyografik değişiklik yok

Temel Özellikler

Asemptomatik; duyarlılık testlerine normal yanıt; radyografik değişiklik yok

Tedavi Yönü

Endodontik tedavi endikasyonu yok

02Reversibl PulpitisTermal uyaranlara keskin, geçici ağrı; uyaran kalkınca ağrı hızla geçer

Temel Özellikler

Termal uyaranlara keskin, geçici ağrı; uyaran kalkınca ağrı hızla geçer

Tedavi Yönü

Neden giderilir (çürük, restorasyon); pulpa iyileşebilir

03Semptomatik İrreversibl PulpitisSpontan, uzun süren ağrı (termal uyarı sonrası genellikle >30 s); pozisyona bağlı olabilir; uykuyu bozabilir

Temel Özellikler

Spontan, uzun süren ağrı (termal uyarı sonrası genellikle >30 s); pozisyona bağlı olabilir; uykuyu bozabilir

Tedavi Yönü

RCT veya vital pulpa tedavisi düşünülebilir

04Asemptomatik İrreversibl PulpitisSemptom yok; çürük/travmaya bağlı pulpa açılımı; pulpanın iyileşmesi olası değil

Temel Özellikler

Semptom yok; çürük/travmaya bağlı pulpa açılımı; pulpanın iyileşmesi olası değil

Tedavi Yönü

RCT veya vital pulpa tedavisi düşünülebilir

05Pulpa NekrozuDuyarlılık testlerine yanıt yok; renk değişikliği olabilir

Temel Özellikler

Duyarlılık testlerine yanıt yok; renk değişikliği olabilir

Tedavi Yönü

Klinik ve radyografik bulgularla RCT değerlendirilir

06Daha Önce Tedavi EdilmişEndodontik olarak tedavi edilmiş diş

Temel Özellikler

Endodontik olarak tedavi edilmiş diş

Tedavi Yönü

Periapikal patoloji varsa yeniden tedavi değerlendirilebilir

07Daha Önce Tedaviye BaşlanmışTedaviye başlanmış ancak tamamlanmamış

Temel Özellikler

Tedaviye başlanmış ancak tamamlanmamış

Tedavi Yönü

Klinik değerlendirmeye göre tedavi tamamlanabilir

Yeni Gelişme: AAE + ESE 2025 Taslak Revizyonu

Ortak bir AAE ve ESE komitesi, reversibl/irreversibl ikili sınıflandırmasının yerine bir şiddet gradyanı önermiştir: Hafif Pulpitis ve Ağır Pulpitis. Bu çerçeve, vital pulpa tedavisi kararlarını daha iyi destekleyebilir. Önerilen ek kategoriler arasında Hipersensitif Pulpa ve Belirsiz Pulpa Durumu yer almaktadır. Taslak ayrıca nekroz ve önceki tedavi terminolojisini de güncellemektedir. Bu belge paydaş istişaresi aşamasındadır ve henüz resmi olarak kabul edilmemiştir.

2. Periapikal Tanı Kategorileri

AAE 2009 Sınıflandırması

01Normal Apikal DokularPerküsyon/palpasyonda semptom yok; lamina dura sağlam; homojen PDL aralığı

Temel Özellikler

Perküsyon/palpasyonda semptom yok; lamina dura sağlam; homojen PDL aralığı

Klinik Önemi

Periapikal patoloji yok

02Semptomatik Apikal PeriodontitisIsırma/perküsyonda ağrı; lokalize şişlik olabilir; radyolüsensi bulunabilir ya da bulunmayabilir

Temel Özellikler

Isırma/perküsyonda ağrı; lokalize şişlik olabilir; radyolüsensi bulunabilir ya da bulunmayabilir

Klinik Önemi

Periapekse uzanan pulpal patoloji düşündürür

03Asemptomatik Apikal PeriodontitisSemptom yok; apekste radyolüsensi mevcut

Temel Özellikler

Semptom yok; apekste radyolüsensi mevcut

Klinik Önemi

Kronik pulpal patoloji düşündürür

04Akut Apikal ApseHızlı başlangıç; ağrı, şişlik, pürülan akıntı; sistemik bulgular olabilir (ateş, lenfadenopati)

Temel Özellikler

Hızlı başlangıç; ağrı, şişlik, pürülan akıntı; sistemik bulgular olabilir (ateş, lenfadenopati)

Klinik Önemi

Acil bakım: drenaj ve endodontik kaynak kontrolü; sistemik bulgu varsa antibiyotik düşünülebilir

05Kronik Apikal ApseSinüs yolu aracılığıyla aralıklı drenaj; minimal rahatsızlık; radyolüsensi mevcut

Temel Özellikler

Sinüs yolu aracılığıyla aralıklı drenaj; minimal rahatsızlık; radyolüsensi mevcut

Klinik Önemi

Endodontik tedavi endikedir; sinüs yolu GP kon ile izlenebilir

06Kondensing OsteitisApekste difüz radyopak alan; vital veya nekrotik pulpa ile ilişkili olabilir

Temel Özellikler

Apekste difüz radyopak alan; vital veya nekrotik pulpa ile ilişkili olabilir

Klinik Önemi

İlgili dişin tedavisinin ardından gerileme görülebilir

3. Pulpa Test Yöntemleri

Duyarlılık testleri

Ölçtüğü

Sinirsel yanıt

Ölçmediği

Kan akışı

Birincil duyarlılık seçeneği

Soğuk Testi

01

Dişe CO₂ kar, Endo-Ice veya soğutucu sprey uygulanır. Yanıtı yorumlamadan önce komşu ve kontralateral dişlerle kıyaslama yapılır.

Yanıt paterni

Normal

Kısa, keskin yanıt; hızla geçer

Uzayan

Uzun süren veya yayılan ağrı irreversibl pulpitis düşündürebilir

Yanıt yok

Nekroz düşündürebilir; restorasyon, kalsifikasyon, travma ve kuronlar yanıltabilir

Önce kıyasla

Tek diş yanıtı zayıf kanıttır. Tanıya gitmeden önce komşu ve kontralateral dişlerle patern oluştur.

Tamamlayıcı testler

02

Elektrikli Pulpa Testi (EPT)

Soğuk test belirsiz kaldığında eşik bilgisi verir.

Ne zaman

Soğuk testten sonra tamamlayıcı olarak kullanılabilir; özellikle yanıt net değilse değerlidir.

Nasıl okunur

Sinirsel yanıt eşiğini gösterir, patolojinin derecesini göstermez. Çok köklü dişlerde parsiyel nekroz yanlış pozitif sonuç verebilir.

03

Isı Testi

Hasta ısı ile tetiklenen semptom tarif ediyorsa anlamlıdır.

Ne zaman

Şikayet ısıyla ortaya çıkıyorsa ısıtılmış guta-perka veya ılık su ile semptom yeniden oluşturulabilir.

Nasıl okunur

Isı sonrası uzayan ağrı, diğer bulgular da uyumluysa irreversibl pulpitis lehine değerlendirilebilir.

04

Perküsyon ve Palpasyon

Periapikal ligament ve apikal dokuları okur.

Ne zaman

Pulpa testleriyle birlikte kullanılarak pulpal durum ile periapikal tutulum ayrıştırılır.

Nasıl okunur

Perküsyon hassasiyeti apikal periodontitis düşündürebilir; apeks üzerindeki palpasyon hassasiyeti periapikal enflamasyona işaret edebilir.

05

Selektif Anestezi

Yansıyan veya kötü lokalize ağrıda kaynak bölgeyi daraltır.

Ne zaman

Ağrı hikayesi bir bölgeyi işaret ediyor ama kaynak diş netleşmiyorsa kullanılabilir.

Nasıl okunur

Hedeflenen anestezi sonrası semptomun kaybolması, anestezi edilen diş veya bölgeyi kaynak olarak destekler.

06

Isırma Testi / Tooth Slooth

Şüpheli çatlaklarda tüberkül bazlı yükleme sağlar.

Ne zaman

Isırma veya bırakma ağrısı varsa, özellikle çatlak diş şüphesinde kullanılabilir.

Nasıl okunur

Tek tüberkül yüklemesi semptomu yeniden oluşturuyorsa tamamlanmamış kırığın lokalizasyonuna yardımcı olabilir.

Duyarlılık, canlılık değildir

Duyarlılık

Soğuk ve EPT sinir yanıtını değerlendirir. Chairside pulpa testlerinin büyük kısmı bu gruptadır.

Canlılık

LDF ve pulse oksimetri kan akışını doğrudan değerlendirir; çoğu rutin endodontik tanıda standart test olarak kullanılmaz.

4. Klinik Karar Ağacı

Semptomlar + Test Sonuçları → Tanı → Tedavi Yönü

01Soğuk TestiNormalEPTNormalPerküsyonNormal
Semptom yok; rutin bulguNormal Pulpa

Soğuk Testi

Normal

EPT

Normal

Perküsyon

Normal

Olası Tanı

Normal Pulpa

Tedavi Yönü

Tedavi gerekmez

02Soğuk TestiNormal/abartılıEPTNormalPerküsyonNormal
Soğuğa/tatlıya kısa hassasiyetReversibl Pulpitis

Soğuk Testi

Normal/abartılı

EPT

Normal

Perküsyon

Normal

Olası Tanı

Reversibl Pulpitis

Tedavi Yönü

Etiyoloji giderilir; takip

03Soğuk TestiAbartılı/uzayanEPTDeğişkenPerküsyonHassas olabilir
Spontan/uzayan ağrıİrreversibl Pulpitis

Soğuk Testi

Abartılı/uzayan

EPT

Değişken

Perküsyon

Hassas olabilir

Olası Tanı

İrreversibl Pulpitis

Tedavi Yönü

RCT veya VPT düşünülebilir

04Soğuk TestiYanıt verebilirEPTYanıt verebilirPerküsyonNormal
Semptom yok; derin çürük/açılımAsemptomatik İrreversibl Pulpitis

Soğuk Testi

Yanıt verebilir

EPT

Yanıt verebilir

Perküsyon

Normal

Olası Tanı

Asemptomatik İrreversibl Pulpitis

Tedavi Yönü

RCT veya VPT düşünülebilir

05Soğuk TestiYanıt yokEPTYanıt yokPerküsyonHassas olabilir
Yanıt yok; renk değişikliğiPulpa Nekrozu

Soğuk Testi

Yanıt yok

EPT

Yanıt yok

Perküsyon

Hassas olabilir

Olası Tanı

Pulpa Nekrozu

Tedavi Yönü

Klinik/radyografik bulgularla RCT değerlendirilir

06Soğuk TestiDeğişkenEPTDeğişkenPerküsyonHassas/ağrılı
Isırmada ağrı; periapikal radyolüsensiApikal Periodontitis

Soğuk Testi

Değişken

EPT

Değişken

Perküsyon

Hassas/ağrılı

Olası Tanı

Apikal Periodontitis

Tedavi Yönü

Endodontik kaynak doğrulanırsa RCT değerlendirilir

07Soğuk TestiYanıt yokEPTYanıt yokPerküsyonHassas/ağrılı
Şişlik, ateş, pürülan akıntıAkut Apikal Apse

Soğuk Testi

Yanıt yok

EPT

Yanıt yok

Perküsyon

Hassas/ağrılı

Olası Tanı

Akut Apikal Apse

Tedavi Yönü

Acil: drenaj ve endodontik tedavi; sistemik bulguda antibiyotik

08Soğuk TestiYanıt yokEPTYanıt yokPerküsyonHafif/yok
Sinüs yolu mevcutKronik Apikal Apse

Soğuk Testi

Yanıt yok

EPT

Yanıt yok

Perküsyon

Hafif/yok

Olası Tanı

Kronik Apikal Apse

Tedavi Yönü

Endodontik tedavi endikedir

Bu tablo genel rehberlik amacıyla sunulmaktadır. Bireysel vakalar atipik bir seyir izleyebilir. Birden fazla test sonucunun klinik ve radyografik bulgularla birleştirilmesi genellikle daha güvenilir tanılara yol açar.

İlgili Sayfalar

Vital Pulpa TedavisiKanal Tedavisi AdımlarıVaka Zorluk DeğerlendirmesiKomplikasyonlar

5. Sık Sorulan Sorular

01

Duyarlılık testi ile canlılık testi arasındaki fark nedir?

Kısa cevap

Duyarlılık testleri (soğuk, EPT) sinirsel yanıtı değerlendirir.

  • 01Canlılık testleri (LDF, pulse oksimetri) kan akışını değerlendirir.
  • 02Klinik testlerin büyük çoğunluğu duyarlılık temelli olup bozulmuş kan akışına rağmen sinirleri sağlam bir diş duyarlılık testine yanıt verebilir ya da tam tersi söz konusu olabilir.
  • 03LDF ve pulse oksimetri klinikte rutin kullanılan tanı testleri değildir.
02

İrreversibl pulpitis tanısı konulan dişe vital pulpa tedavisi uygulanabilir mi?

Kısa cevap

AAE 2021 pozisyon bildirgesine göre, tedavi öncesi konulan irreversibl pulpitis tanısı her zaman pulpektomi endikasyonu oluşturmayabilir.

  • 01ESE S3 KUK (2023), spontan ağrılı pulpitisli dişlerde hem kanal tedavisinin hem de tam pulpotominin etkili olabileceğini öne sürmektedir.
  • 02Prosedür sırasında hemostazın sağlanması genellikle kritik intraoperatif karar noktası olarak değerlendirilir.
03

Endodontik tanıda CBCT ne zaman düşünülebilir?

Kısa cevap

CBCT rutin tarama aracı değildir.

  • 01Klinik muayene ve konvansiyonel radyografi tanısal ihtiyacı karşılamadığında, sınırlı FOV CBCT düşünülebilir: çelişkili veya belirsiz bulgular, kalsifiye kanal lokalizasyonu, rezorpsiyon, vertikal kök kırığı şüphesi, cerrahi planlama veya lokalize dentoalveoler travma gibi.
  • 02AAE ve AAOMR 2025 güncellemesi Ocak 2026'da yayımlanmıştır.

Kaynaklar

  1. Levin LG, Law AS, Holland GR, Abbott PV, Roda RS. "Identify and define all diagnostic terms for pulpal health and disease states." — J Endod (2009);35(12):1645-1657. PMID 19932339
  2. Duncan HF, El-Karim I. "Endodontic S3-level clinical practice guidelines: the European Society of Endodontology process and recommendations." — Br Dent J (2025);238(7):580-586. PMID 40217051; PMC11991915
  3. Duncan HF et al. Treatment of pulpal and apical disease: The European Society of Endodontology (ESE) S3-level clinical practice guideline — Int Endod J (2023);56 Suppl 3:238-295. DOI 10.1111/iej.13974
  4. American Association of Endodontists. Updating Diagnostic Terminology in Endodontics — living web resource published July 2025, last updated March 2026
  5. Glickman GN. "AAE Consensus Conference on Diagnostic Terminology: background and perspectives." — J Endod (2009);35(12):1619-1620. PMID 19932336
  6. Jafarzadeh H, Abbott PV. "Review of pulp sensibility tests. Part I: general information and thermal tests" — Int Endod J (2010);43:738-762. PMID 20609022
  7. Jafarzadeh H, Abbott PV. "Review of pulp sensibility tests. Part II: electric pulp tests and test cavities" — Int Endod J (2010);43:945-958. PMID 20726917
  8. AAE and AAOMR Joint Position Statement: Use of Cone-Beam Computed Tomography in Endodontics 2025 Update — Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol (2026);141(1):126-135. PMID 41407481
  9. Mainkar A, Kim SG. "Diagnostic Accuracy of 5 Dental Pulp Tests: A Systematic Review and Meta-analysis" — J Endod (2018);44:694-702. DOI 10.1016/j.joen.2018.01.021
  10. International Classification of Orofacial Pain, 1st edition (ICOP) — Cephalalgia (2020);40:129-221. DOI 10.1177/0333102419893823

Yasal Uyarı

Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Klinik tanı; kapsamlı hasta anamnezi, muayene ve uygun testleri içeren bütünleşik bir değerlendirmeye dayandırılmalıdır. Tek başına klinik karar vermek için kullanılmamalıdır.

Eğe Bul