Pulpa histolojisi: tabakalar, hücreler ve dentin-pulpa kompleksi

Dentin ve pulpa birlikte çalışır. Dentini yapan hücreler pulpanın en dış sırasında duran odontoblastlardır; dentin onlar olmadan oluşmaz. Buna karşılık pulpa da üzerini örten dentin ve mineye bağımlıdır. Bu karşılıklı bağımlılık nedeniyle dentine ulaşan bir uyarı pulpayı, pulpadaki bir bozukluk da üretilen dentinin miktarını ve niteliğini etkiler.

Hücreden fakir bölgenin görünürlüğü pulpanın o andaki işlevine bağlıdır: dentinin hızla yapıldığı genç pulpalarda ya da onarım dentini üreten yaşlı pulpalarda seçilemeyebilir. Yani bu bant sabit bir anatomik sınır değil, dokunun etkinliğine göre değişen bir görüntüdür.

• Genç koronal pulpada odontoblastlar uzun, sütun biçimindedir.
• Çekirdekler aynı hizada olmadığı için tabaka üç-beş sıralıymış gibi görünür; gerçekte tek sıradır ve bu görünüme palizat denir.
• Kökün orta bölümünde hücreler kübik, apikal foramene yaklaştıkça yassı bir görünüm alır.
• Kökte birim alana düşen tübül sayısı daha az olduğu için hücreler daha seyrek yerleşir.
• Yaşlanma ve pulpa boşluğunun daralmasıyla koronal bölgede sıkışma artar.

Komşu odontoblastlar birbirine özelleşmiş bağlantılarla tutunur. Desmozomlar mekanik bağlantıyı sağlar; gap bağlantıları hücreler arasında sinyal geçişine izin vererek salgı etkinliğini eşgüdümler; sıkı bağlantıların ise, dentin mine ya da sementle örtülüyken tabakanın geçirgenliğini sınırladığı düşünülür. Kavite preparasyonu sırasında bu sıkı bağlantıların bozulması dentin geçirgenliğini artırır.

• Predentin, henüz mineralize olmamış dentin matriksidir ve odontoblast tabakasının hemen dışında yer alır.
• Odontoblast uzantısı dentinin içindedir; hücre gövdesi ise pulpadadır.
• Weil bölgesi bir hücre tabakası değil, hücreden görece yoksun bir banttır.
• Palizat görünümü tek sıralı bir tabakanın çekirdek hizası farklılığından doğar.
• Kökte odontoblastlar yassılaşır ve daha seyrek dizilir; kökte birim alana düşen tübül sayısı daha azdır.