İçeriğe geç

Pulpa durumu ayrımı: apeksogenez mi apeksifikasyon mu?

Açık apeksli immatür bir dişin yönetimi, öncelikle pulpanın hâlâ vital olup olmamasına bağlıdır. Bu tek soru, apeksogenez ile apeksifikasyonu birbirinden ayırır.

Apeksogenez — vital pulpa

Pulpa vital ya da yalnızca geri dönüşümlü biçimde enflame olduğunda, vital pulpa tedavisi onu canlı tutmayı amaçlar; böylece kök zamanla kalınlaşıp uzayarak gelişimini doğal olarak tamamlar.

Kanıt

Kim 2018ESE S3

Apeksifikasyon — nekrotik pulpa

Pulpa nekrotik olduğunda amaç; kanalı dezenfekte etmeye ve ister sert doku bariyeri uyararak ister yapay bir bariyer yerleştirerek apikal bir durdurucu oluşturmaya kayar.

Kanıt

Chala 2011Lee 2015

İmmatür kök sorunu

Her iki durumda da kök duvarları ince kalır; bu nedenle yapıyı korumak ve daha fazla zayıflamayı sınırlayan bir yaklaşım seçmek, dişin uzun vadeli prognozu için önem taşır.

Kanıt

Andreasen 2002

Rejenerasyonun yeri

Nekrotik immatür bir diş için rejeneratif yaklaşım; yalnızca bir bariyer yerine kök gelişiminin sürmesini hedefleyen güncel bir alternatiftir.

Kanıt

Torabinejad 2017Kim 2018

Nekrotik immatür diş için yaklaşımın seçilmesi

Nekrotik immatür bir diş için bariyer kararı; tek seanslı MTA veya biyoseramik tıkacı geleneksel çok seanslı kalsiyum hidroksit yaklaşımına karşı tartar; üçüncü bir yol olarak rejenerasyon da vardır.

Senaryo

Pulpa vital ya da yalnızca geri dönüşümlü biçimde enflame.

Sıklıkla tercih edilen

Pulpayı canlı tutmak için genellikle apeksogenez (vital pulpa tedavisi) değerlendirilir.

Kanıt notu

Vital pulpanın korunması, kökün gelişimini doğal olarak sürdürmesine olanak tanır.

Senaryo

Pulpa nekrotik ve kök olgunlaşmasının sürmesi bir amaç.

Sıklıkla tercih edilen

Rejeneratif yaklaşım düşünülebilir.

Kanıt notu

Bir sistematik derleme, rejeneratif tedavi ile MTA tıkacın karşılaştırılabilir sağkalım ve başarıya sahip olduğunu bulmuştur; rejenerasyon ayrıca kök gelişiminin sürmesini ekleyebilir.

Senaryo

Pulpa nekrotik ve bariyer yaklaşımı seçilmiş.

Sıklıkla tercih edilen

Tek seanslı MTA veya biyoseramik apikal tıkaç, uzun süreli kalsiyum hidroksite göre sıklıkla tercih edilir.

Kanıt notu

Bariyer başarısı iki materyalde karşılaştırılabilirdir; ancak MTA bariyeri daha hızlı oluşturur ve kökü zayıflatabilen uzun süreli bir pansumandan kaçınır.

Senaryo

Diş restore edilemez ya da prognoz kötü.

Sıklıkla tercih edilen

Yerine koyma planıyla çekim tartışılabilir.

Kanıt notu

Restore edilebilirlik ve uzun vadeli prognoz, herhangi bir bariyer tekniğinin değerli olup olmadığını şekillendirir.

MTA apikal bariyer, ana hatlarıyla

Tek seanslı MTA veya biyoseramik apikal bariyer, eğitimli bir hekim tarafından uygulanır. Aşağıdaki ana hat sırayı açıklar; operatif bir protokol değildir ve kalsiyum hidroksit bazen ara basamak olarak kullanılır.

  1. 1

    Tanı ve dezenfeksiyon

    Nekrotik immatür bir diş doğrulanır ve kanal, ince duvarları korumak için nazik irrigasyon ve minimal enstrümantasyonla dezenfekte edilir.

  2. 2

    Gerekirse ara pansuman

    Bariyer oluşturulmadan önce ek dezenfeksiyon istendiğinde bir süreliğine kalsiyum hidroksit yerleştirilebilir.

  3. 3

    Uzunluk ve matriks

    Çalışma uzunluğu doğrulanır ve tıkacı desteklemek için geniş apeksin hemen ötesine rezorbe olabilen bir matriks yerleştirilebilir.

  4. 4

    Apikal tıkaç yerleştirilmesi

    Yaklaşık dört-beş milimetrelik bir MTA veya biyoseramik tıkaç, apeksi örtülemek için matrikse karşı nazikçe kondanse edilerek yerleştirilir.

  5. 5

    Sertleşme ve geri dolum

    Tıkaç sertleştikten sonra kalan kanal geri doldurulur ve kök dolgusu yapılır.

  6. 6

    Koronal örtüleme ve restorasyon

    İyi örtüleyen, çoğu zaman bağlanmış (bonded) bir restorasyon ince duvarlı dişi korur.

  7. 7

    Takip

    Sonraki aylarda çekilen radyografiler bariyeri ve periapikal iyileşmeyi doğrular.

Geleneksel çok seanslı Ca(OH)₂

Apikal bir sert doku bariyeri oluşana kadar kalsiyum hidroksit birkaç seansta değiştirilir; bu, aylar sürebilir ve kanalda uzun süreli bir pansuman bırakır.

Tek seanslı MTA bariyer

MTA veya biyoseramik tıkaç, apikal durdurucuyu tek seansta oluşturarak kalsiyum hidroksit bariyerinin gerektirebileceği uzun süreli, çok seanslı pansumandan kaçınır.

Kanıt

Lee 2015Chala 2011

Bariyer materyalleri karşılaştırması

Bariyer materyali, biyouyumlu kalırken geniş apeksi örtülemeyi amaçlar; temel seçim kalsiyum hidroksit ile hidrolik kalsiyum silikat siman arasındadır.

  • Kalsiyum hidroksit apikal sert doku bariyerini birkaç seansta uyarır; ancak laboratuvar çalışmaları, uzun süreli bir pansumanın ince kökün kırılma dayanımını zamanla azaltabileceğini göstermektedir.
  • Mineral trioksit agregat (MTA) apikal tıkacı tek seansta oluşturur; bir sistematik derleme, klinik başarı ve bariyer oluşumunun kalsiyum hidroksite benzer olduğunu bulmuştur.
  • İmmatür kesici dişlerde yapılan bir karşılaştırma çalışması, MTA bariyerlerinin kalsiyum hidroksitten daha hızlı oluştuğunu; kalsiyum hidroksitin belirgin biçimde daha fazla apikal kök uzaması sağladığını bildirmiştir.
  • Hazır karışım trikalsiyum silikat biyoseramikler MTA'ya benzer kullanım sunar ve aynı amaçla yaygın biçimde kullanılır.

Renklenme

Bazı materyallerin, özellikle geleneksel MTA formülasyonlarının laboratuvar çalışmalarında kronda renklenmeye yol açabildiği gösterilmiştir; buna karşın bazı yeni kalsiyum silikat biyoseramikler daha az renk değişikliği göstermiştir. İmmatür ön dişler çok görünür olduğundan, görünüm materyal seçiminin bir parçası olarak konuşulur.

Sonuçlar ve kanıtların gösterdiği

Bildirilen sonuçlar; protokolleri heterojen küçük kontrollü çalışmalardan, kohort çalışmalarından ve sistematik derlemelerden gelir; bu nedenle tek bir diş için garanti değil, tipik örüntüleri tanımlar.

Kalsiyum hidroksit ile MTA apeksifikasyonunu karşılaştıran bir sistematik derleme, iki materyal arasında klinik başarı veya apikal bariyer oluşumunda anlamlı fark saptamamıştır.

İmmatür kesici dişlerde yapılan bir karşılaştırma çalışması, MTA bariyerlerinin kalsiyum hidroksitten daha hızlı oluştuğunu; kalsiyum hidroksitin belirgin biçimde daha fazla apikal kök uzaması sağladığını bildirmiştir.

Nekrotik immatür dişlerde bir sistematik derleme, rejeneratif tedavi ile MTA apikal tıkacın karşılaştırılabilir havuzlanmış sağkalım ve başarıya sahip olduğunu bulmuştur; böylece kök gelişiminin sürmesi, yalnızca bir bariyere karşı tartılır.

Sonucu etkileyen faktörler

  • Pulpanın vital mi nekrotik mi olduğu.
  • Kök immatüritesinin derecesi ve apikal genişlik.
  • İnce duvarlar korunurken dezenfeksiyonun kapsamlılığı.
  • Bariyer materyali ve koronal örtülemenin kalitesi.
  • Restoratif plan ve mevcut takip süresi.

İlgili açık apeks yolları

Apeksifikasyon, immatür diş için birbiriyle ilişkili iki yolun yanında yer alır; doğru olanı pulpa durumuna ve hedeflere bağlıdır.

Apeksogenez ve vital pulpa tedavisi

Pulpa vital olduğunda onu canlı tutmak, kökün gelişimini doğal olarak tamamlamasına olanak tanır. Vital pulpa tedavisi rehberi, pulpa kuafajı ve pulpotomiyi daha ayrıntılı ele alır.

Vital pulpa tedavisi

Rejeneratif endodonti

Nekrotik immatür bir diş için rejeneratif yaklaşım, yalnızca bir bariyer yerine kök gelişiminin sürmesini hedefler. Rejeneratif endodonti rehberi, vaka seçimini ve protokolü ele alır.

Rejeneratif endodonti

Restorasyon, kırık riski ve takip

İmmatür bir kökün ince duvarları, hem restorasyonu hem de takip planını şekillendirir.

  • İmmatür dişler bariyer sonrasında ince dentin duvarlarını korur; bu nedenle kırılmaya daha yatkın kalır ve çoğu zaman bağlanmış ya da güçlendirici bir restorasyon değerlendirilir.
  • Laboratuvar çalışmalarında uzun süreli bir kalsiyum hidroksit pansumanı ince kökün kırılma dayanımını zamanla azaltmıştır; tek seanslı bariyer tekniklerinin sıklıkla değerlendirilmesinin bir nedeni de budur.
  • Aylar boyunca yapılan radyografik değerlendirme, bariyeri ve periapikal iyileşmeyi doğrular.
  • Daha uzun vadeli takip; kırık, yeniden enfeksiyon ya da planı yeniden ele alma gereksinimi açısından izler.

Yeni şişlik, sinüs yolu, artan ağrı veya radyografik yıkım; beklemeyi sürdürmek yerine yeniden değerlendirmeyi gerektirir.

Endodontistinize sorulacaklar

01Pulpa vital mi nekrotik mi ve bu planı nasıl değiştirir?
02Burada apeksogenez mi, apeksifikasyon mu yoksa rejeneratif yaklaşım mı öneriliyor ve neden?
03Bariyer planlanıyorsa tek seanslı MTA mı yoksa çok seanslı kalsiyum hidroksit yaklaşımı mı olacak?
04Bu ne kadar sürede ve kaç seansta tamamlanacak?
05İnce kök sonrasında nasıl restore edilip korunacak?
06Materyal dişin rengini etkileyebilir mi?
07Takip programı nedir ve hangi bulgular izleniyor?
08Rejeneratif tedavi ya da yerine koyma ile çekim dahil alternatifler neler?

Kanıt ve sınırlılıklar

Açık apeks yönetimine ilişkin kanıt yararlıdır ancak sınırlıdır; bu da tek bir sonucun ne kadar güvenle öngörülebileceğini şekillendirir.

  • Kanıtın çoğu; protokolleri heterojen küçük çalışmalardan, kohort çalışmalarından ve olgu serilerinden gelir.
  • Bariyer teknikleri sonrası kırık ve sağkalıma ilişkin uzun vadeli veriler sınırlıdır.
  • Bariyer materyallerinin ve bariyer ile rejeneratif yaklaşımların doğrudan karşılaştırmaları hâlâ görece azdır.

Sık sorulan sorular

01

Apeksogenez ile apeksifikasyon arasındaki fark nedir?

Kısa yanıt

Apeksogenez, kökün gelişimini doğal olarak tamamlaması için vital bir pulpayı yönetir; apeksifikasyon ise nekrotik bir dişi apikal bir bariyer oluşturarak tedavi eder.

  • 01Belirleyici etken pulpanın durumudur.
02

Apeksifikasyonda MTA, kalsiyum hidroksitten daha mı iyi?

Kısa yanıt

Bir sistematik derleme, ikisi arasında klinik başarı veya bariyer oluşumunda anlamlı fark saptamamıştır.

  • 01MTA bariyeri daha hızlı ve tek seansta oluşturur; bir karşılaştırmada kalsiyum hidroksit belirgin biçimde daha fazla kök uzaması sağlamıştır; her ikisi de kabul edilebilir seçenekler olarak değerlendirilir.
03

Neden kalsiyum hidroksit uzun süre bırakılmaz?

Kısa yanıt

Laboratuvar çalışmaları, uzun süreli bir kalsiyum hidroksit pansumanının ince immatür kökün kırılma dayanımını zamanla azaltabileceğini göstermektedir; tek seanslı bariyer tekniklerinin sıklıkla değerlendirilmesinin bir nedeni budur.

04

Apeksifikasyon rejeneratif endodontiden nasıl farklıdır?

Kısa yanıt

Apeksifikasyon, kanalın doldurulabilmesi için apikal bir durdurucu oluşturur; rejeneratif yaklaşım ise kök gelişiminin sürmesini teşvik etmeye çalışır.

  • 01Nekrotik immatür dişlerde sağkalım ve başarıları karşılaştırılabilir olmuştur; bu nedenle seçimi hedefler ve vaka seçimi yönlendirir.
05

Diş sonrasında kolayca kırılır mı?

Kısa yanıt

İmmatür bir kökün duvarları bariyer sonrasında bile ince kalır; bu nedenle diş kırılmaya daha yatkın kalır ve koruyucu bir restorasyon genellikle planın bir parçasıdır.

06

Apeksifikasyon kaç seans sürer?

Kısa yanıt

Tek seanslı MTA veya biyoseramik tıkaç bariyeri tek seansta oluşturabilir; geleneksel kalsiyum hidroksit yaklaşımı ise bir bariyer oluşana kadar birkaç seansa yayılır.

07

İmmatür bir dişin buna ihtiyaç duymasına ne yol açar?

Kısa yanıt

Sık bir neden, bir çocuğun ön dişine gelen ve kök gelişimini tamamlamadan pulpayı nekroze bırakabilen diş travmasıdır.

Kaynaklar

  1. Lee LW et al. Comparison of clinical outcomes for 40 necrotic immature permanent incisors treated with calcium hydroxide or mineral trioxide aggregate apexification/apexogenesis - J Formos Med Assoc (2015);114(2):139-146. DOI 10.1016/j.jfma.2014.06.005; PMID 25124888
  2. Chala S et al. Apexification of immature teeth with calcium hydroxide or mineral trioxide aggregate: systematic review and meta-analysis - Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod (2011);112(4):e36-e42. DOI 10.1016/j.tripleo.2011.03.047; PMID 21778090
  3. Andreasen JO et al. Long-term calcium hydroxide as a root canal dressing may increase risk of root fracture - Dent Traumatol (2002);18(3):134-137. DOI 10.1034/j.1600-9657.2002.00097.x; PMID 12110105
  4. Torabinejad M et al. Regenerative endodontic treatment or mineral trioxide aggregate apical plug in teeth with necrotic pulps and open apices: a systematic review and meta-analysis - J Endod (2017);43(11):1806-1820. DOI 10.1016/j.joen.2017.06.029; PMID 28822564
  5. Kim SG et al. Regenerative endodontics: a comprehensive review - Int Endod J (2018);51(12):1367-1388. DOI 10.1111/iej.12954; PMID 29777616
  6. Duncan HF et al. Treatment of pulpal and apical disease: the ESE S3-level clinical practice guideline - Int Endod J (2023);56 Suppl 3:238-295. DOI 10.1111/iej.13974; PMID 37772327
  7. Fouad AF et al. IADT guidelines for the management of traumatic dental injuries: 2. Avulsion of permanent teeth - Dent Traumatol (2020);36(4):331-342. DOI 10.1111/edt.12573; PMID 32460393
  8. Nagas E et al. Tooth discoloration induced by different calcium silicate-based cements: a two-year spectrophotometric and photographic evaluation in vitro - J Clin Pediatr Dent (2021);45(2):112-116. DOI 10.17796/1053-4625-45.2.7; PMID 33951168

Kapsam Uyarısı

Bu rehber eğitim amaçlı karar desteğidir ve klinik muayenenin yerini alamaz. Açık apeksli immatür bir dişin yönetimi, eğitimli bir hekim tarafından planlanır ve uygulanır; buradaki ana hat genel bir bakıştır, operatif protokol veya yüz yüze değerlendirmenin yerine geçmez.

Uzm. Dt. Levent Yüksel

İçerik kontrolü

Uzm. Dt. Levent Yüksel

DDS · Endodonti Uzmanı

Bağımsız olarak hazırlanmış ve klinik açıdan gözden geçirilmiştir.

Yazar hakkındaEditoryal politikaKlinik profil
Rejeneratif endodonti ile karşılaştır